Resultaten

U bent hier: Home Verhalen Landgoederen Landgoed Het Stokhorst

Landgoed Het Stokhorst

553 x bekeken

De villa Stokhorst op een ansicht uit 1910, met vijver in 1939 en van voren gezien in 1960.
Stadsarchief Enschede foto's #009679, #003527 & #003381.

Bron: Stadsarchief Enschede

Het verhaal achter deze foto

Een illustratief voorbeeld van de ontwikkeling van heerschapskamer tot permanent bewoonde buitenplaats is het even ten noord-oosten van Enschede gelegen Stokhorst. De verschillende ontwikkelingsfasen waren tot voor kort nog duidelijk aanwezig.

De geschiedenis van de buitenplaats begon in de XVIIIde eeuw, toen aan de voorzijde van de reeds bestaande boerderij Stokhorst een twee kamers diepe heerschapskamer gebouwd werd. Rond 1840 vond de eigenaar dit onvoldoende comfort bieden en breidde de heerschapskamer uit met een grote woonkamer, die door een gang van het andere deel werd gescheiden. Het geheel werd gedekt door een schilddak. Voorzien van een fraai omlijste ingangspartij in Dorische orde, geprofileerde gootlijst en symmetrisch geplaatste, hoge ramen, was het een buitenhuisje met een stads karakter. Aan het eind van de eeuw kon ook dit buitenhuisje niet meer aan de eisen voldoen. De eigenaar, de Enschedese fabrikant Engbert Jannink Gzn. liet door zijn stadgenoot de architect H. Reygers, die al meer buitens in de omgeving van Enschede had gebouwd, in 1899 een semi-permanent buitenhuis bouwen. Dit huis in eclectische vormen, van twee verdiepingen onder een mansarde-kap had, door een uitgebouwd hoektorentje, erkers, veranda’s en grote spiegelruiten een directe relatie met het park. De boerderij werd uitgebreid met paardestallen en twee koetshuizen. Reeds tien jaar eerder moet Jannink plannen hebben gehad voor de uitbreiding, gezien het hierbij afgebeelde ontwerp van Dirk Wattez uit 1889. In het sterk door paden versneden park zien wij een slingerende vijver, die ter hoogte van kruisende paden zich steeds versmalt. In het uiteindelijke ontwerp is het vijvergedeelte ten noord-westen van het huis verbreed om er een eiland in te creëren. Ook het bovengenoemde landhuis heeft niet lang aan de behoefte van de eigenaar kunnen voldoen, want in 1913 gaf Gerhard Jannink architect K. P. C. de Bazel opdracht om een plan te maken voor uitbreiding van het door Reygers gebouwde landhuis. Een gedeelte van het oude huis werd afgebroken en de rest opgenomen in het nieuwe, brede huis.

Dit huis wijkt van de normale typen landhuizen, die De Bazel ontwierp af, door de witte muren, het hoge schilddak met dakruitertje, door de brede gootlijst en horizontale muurband. Het is waarschijnlijk terug te voeren op het feit dat de bouwheer De Bazel een afbeelding uit ‘American Homes & Gardens’ als voorbeeld toezond. In de regel was De Bazel nogal eigenzinnig ten opzichte van zijn opdrachtgevers, maar enkele malen kwam hij, juist ten gevolge van druk zoals hier op Stokhorst, tot bijzondere ontwerpen. De Bazel ontwierp in dezelfde stijl ook een tuinmanswoning aan de Oldenzaalse straat. Het park van Wattez bleef gehandhaafd. maar in de directe omgeving van het huis ontwierp D. F. Tersteeg borders en rozenperken, die door middel van trappen en terrassen geïntegreerd waren. Tersteeg werkte wel vaker samen met De Bazel en wij zien hier het gelukkige resultaat.

De door De Bazel gebouwde villa heeft nu een kantoorfunctie; het park verkeert nog in een goede staat, maar de bijgebouwen met het XVIIIde/XIXde-eeuwse landhuisje zijn veranderd in een ruïne. Pogingen om ze te restaureren en er een woonbestemming aan te geven zijn helaas mislukt op planologische gronden.



Tekst: Ben Olde Meierink

Overgenomen uit zijn artikel 'De Twentse fabrikantenbuitenplaats', oorspronkelijk geplaatst in het blad 'De Woonstede door de eeuwen heen', no. 60 4e kwartaal 1984.

Reacties

Cita Gaikema-Wennink

25-05-17 00:10:10

In 1974/75 wekte ik in deze villa, waar toen de CONET was gevestigd. Een handelsmaatschappij voor de Nederlanse textielindustrie (wat daar nog van over was) die zaken deed met textielinkooporganisaties in het toenmalige Oostblok

Login om te reageren
slider