Resultaten

Reacties

wijken

Details

Datum:

07-11-2008

Adres:

Bijdrage:

Harry van der Sleen
05-02-18 22:26


Zoekwoorden:
Wigbold Loakstenen Grenssteen SHSEL

U bent hier: Home Verhalen Wijken Het voormalige Wigbold van Enschede

Het voormalige Wigbold van Enschede

2008

534 x bekeken

Wigboldpaal 1.

Bron: Harry van der Sleen

De locatie

[redactie] Naar aanleiding van de nieuwe digitale Wigbold wandelroute onderstaande bijdrage namens de Loakstenencommissie van de Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker. De route is binnenkort ook als folder verkrijgbaar.


Wat was een wigbold? 
Om dat te achterhalen, moeten we het woord splitsen in wig en bold. Wig heeft te maken met ons woord wijk, een stadsdeel. Men vindt het o.a. terug in de plaatsnamen Wijk bij Duurstede en Harwich. Bold is een oud woord voor recht. Samenvattend was een wigbold een gebied dat buiten de eigenlijke stad lag, dus buiten de poorten, maar waar wel dezelfde rechten en privileges golden als in de stad. Zo vinden we het geformuleerd in het Woorden boekje van het Overijselsch van J.H.Halbertsma dat opgenomen is in de Overijsselsche Almanak van 1836. We kunnen hier opmerken dat Halbertsma leefde in een tijd waarin heel veel mensen een wigbold gekend hebben.
Er bestaat ook een tweede betekenis. Met wigbold wordt ook wel het hele rechtsgebied van een stad bedoeld, dus het hele gebied, zowel binnen als buiten de poorten, waar dezelfde rechten en privileges van kracht waren. Deze opvatting werd ondermeer gehuldigd door C.J. Snuif. Zie daarvoor zijn Verzamelde bijdragen tot de geschiedenis van Twenthe, pag. 212
In de Enschedese rechterlijke archieven wordt het wigbold diverse keren genoemd. Maar ook al bestuderen we alle stukken waarin dit woord voorkomt, dan nog weten we waarschijnlijk alleen maar wat rechters onder het Enschedese wigbold verstonden. Het lijkt ons heel goed mogelijk dat de eerste betekenis die van het dagelijkse spraakgebruik was en de tweede behoorde tot de vaktaal van juristen.


Stenen
Om het wigbold zichtbaar te maken, werden op de hoeken stenen of palen gezet, de zgn. wigboldstenen of wigboldpalen.
Wanneer we ons aansluiten bij Halbertsma, waarom is dan rond Enschede een wigbold ontstaan ? Mogelijk houdt dat verband met het verlangen naar duidelijkheid op rechtsgebied. We kunnen ons voorstellen dat wanneer de bevolking toenam de ruimte binnen de stad te klein werd. Buiten de stad werden huizen en andere gebouwen gezet. De bewoners voelden zich stedelingen maar vielen onder het landrecht dat buiten de stad gold. Dat leidde tot problemen. Om daaraan een eind te maken werd een strook van 200 tot 300 meter bij de stad gevoegd.


Franse tijd
In de Franse tijd (1795-1814), toen Frankrijk het hier voor het zeggen had, werd in veel opzichten de basis gelegd voor het moderne Nederland. Ons land werd bijvoorbeeld een eenheidsstaat, immers de bijna totale zelfstandigheid van provincies verdween. Er kwam eenheid op het gebied van maten en gewichten enz. enz. Ook ontstonden gemeenten. Deze namen de bestuurstaken over van verouderde instellingen als heerlijkheden, richterambten en steden in de oude betekenis van het woord. Het is overigens niet zo dat we deze zaken alleen aan de Fransen te danken hebben. Tal van vooruitstrevende burgers en edelen, denk aan de patriotten, hadden de nieuwe ideeën al lang voor de komst van de Franse legers in pamfletten en kranten verdedigd en politici onder hen werkten later vaak van harte met de Fransen samen.
Sinds 1818, nadat een eerdere toewijzing van grondgebied verworpen was, omvatte de gemeente Enschede de oude stad en het vroegere wigbold. Er helemaal omheen lag de gemeente Lonneker. De oude wigboldstenen waren nu dus grensstenen tussen twee gemeenten. In 1826 besloten Enschede en Lonneker deze stenen (veldkeien) te vervangen door Bentheimerstenen palen. Zo werden de zes hoekpunten van de gemeenschappelijke grens nog eens duidelijk weergegeven.

In de loop van de tijd zijn er meerdere grenscorrecties geweest, bv. In 1884. De grenspalen werden daardoor overbodig en verdwenen. Tenslotte is zelfs de gehele gemeente Lonneker bij Enschede gevoegd (1934). De stenen palen die er nu staan, zijn dan ook replica’s. Ze zijn geplaatst door de Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker in 2008 in het kader van hun 40 jarig bestaan. Dit project is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de gemeente Enschede. Ook is er toen een routegidsje uitgebracht met een wandeling langs de stenen. Deze gids in momenteel niet meer verkrijgbaar maar er wordt aan een nieuwe versie gewerkt. In de tussentijd kunt u de route digitaal verkrijgen op: https://landschapoverijssel.routemaker.nl/routes/370-enschede-wigboldroute. Deze digitale app. route is mede tot stand gekomen met het Landschap Overijssel die en platform biedt voor dergelijke initiatieven.
Aan iedereen die geinteresseerd is in de historie van Enschede is deze route van harte aan te bevelen. Als u de route gelopen hebt weet u een heleboel meer van onze dierbare stad.

Harry van der Sleen. Voorzitter Loakstenencommissie SHSEL.

Reacties

Er zijn nog geen reacties
Login om te reageren
slider

LOGIN



Wachtwoord vergeten?
registreren

REGISTREREN


terug