Resultaten

Reacties

gebouwen en monumenten

Details

Omstreeks:

Adres:

De Klomp 35

Bijdrage:

Marijn Smeehuijzen
05-10-16 15:13

Gewijzigd:

Marijn Smeehuijzen
05-10-16 15:39


Zoekwoorden:
Veenstraat De Klomp Gronausestraat Elderink Elderinkshuis Horeca

U bent hier: Home Verhalen Gebouwen en monumenten Het Elderinkshuis

Het Elderinkshuis

1387 x bekeken

Het Elderinkshuis in 1907, met luiken en paaltjes met kettingen op de stoep. (Stadsarchief Enschede)
De electriciteitsdraden boven de straat in 1908. (Stadsarchief Enschede)
Tramrails voor de Incasso-Bank in de jaren '20. (Stadsarchief Enschede)
Gronausestraat als winkelstraat in de jaren '60. (Stadsarchief Enschede)
Vooraanzicht met naastliggend koetshuis in 1967. (Collectie Rijkdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, objectnummer 113477 - onder CC BY-SA 4.0 licentie)
De Veenstraat in 1970, met vooraan het Oaldste Hoes. (Stadsarchief Enschede)
Auto's geparkeerd naast het huis, 1975. (Stadsarchief Enschede)
Bovenaanzicht van de wegverlegging in 1980. (Stadsarchief Enschede)
De nieuwe Oldenzaalsestraat in 1986, met het Elderinkshuis als hoekhuis met stijltuin. (Stadsarchief Enschede)

Bron: Stadsarchief Enschede, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Het verhaal achter deze foto

Veel verhalen doen de ronde over het Elderinkshuis, het laatst overeind staande gebouw dat ongeschonden de grote stadsbrand doorstond. In 1783 openden Jan Lindeblad en Maria Osselaar hun herberg in het statige pand aan de ‘Braandkolk’, de onverharde weg richting Gronau. ‘In de Lindeboom’ heette het, naar de lindebomen die erbij stonden. Maria was bordeelhoudster geweest in Amsterdam, en naar verluidt was de herberg net buiten de stadsgracht in deze tijd erg populair bij kooplieden en adel uit de omgeving.

Napoleons troepen veroverden Twente in 1795. De Franse bezetter had plannen om de weg naar Gronau te verharden, om de keizerlijke troepen snel te kunnen verplaatsen. Voor daarmee begonnen kon worden bevrijdden in 1813 de Oost-Europese Kozakken Enschede. Volgens J.J. Van Deinse’s ‘Uit het land van katoen en heide’ bonden ze hun paarden vast aan de kettingen van het Blijdensteinhuis, gingen in een herberg dansen en braadden grote stukken vlees in de keuken van het Elderinkshuis.

De voormalige herberg was in 1798 aan zakenman Hendrikus Nagel verkocht. Deze verkocht het nog geen jaar later aan burgemeester en textielfabrikeur Engelbert ter Kuile, wiens dochter Johanna het herenhuis betrok met haar man Joost Maurits Elderink. Het huis bleef generaties lang in de familie. In 1828 werd het Franse plan de weg naar Gronau te verbeteren alsnog uitgevoerd. Langzaam aan kwam er meer bebouwing tussen de stad en het groepje huizen op de es.

Dethard Elderink schreef in 1862 dat de lindebomen het huis beschermd hadden tegen de vonken van de stadsbrand. Bij de herstelwerkzaamheden aan de verwoeste stad werd de Espoort weggehaald en de stadsgracht gedempt. Er kwam ruimte voor fabrieken en wijken rondom de stad. De Brandkolk, in 1889 hernoemd naar Gronauseweg, werd een belangrijke winkelstraat.

Straatverlichting, elektriciteitsdraden en de nieuwe tramlijn richting Glanerbrug bepaalden begin twintigste eeuw het straatbeeld. Het Elderinkshuis veranderde mee. De karakteristieke paaltjes op de stoep en de luiken verdwenen. De ramen kregen kleinere ruitjes, een stijl gekopieerd van gebouwen uit begin achttiende eeuw.

De Elderinks hadden ondertussen op de benedenverdieping een bankierskantoor geopend. Ze verhuurden de bovenverdieping als woning, en betrokken zelf het naastgelegen huis. Tijdens WOII nam de nationaalsocialistische organisatie ‘Winterhulp’ bezit van het pand. Ook een afdeling van de Nederlandse Unie kreeg er ruimte. Deze politieke partij streefde er naar op een legale manier de maatschappij op te bouwen, en zo een alternatief te bieden aan de pro-Duitse NSB. De partij werd al snel verboden door de bezetters.

Nadat in 1944 een bombardement de bibliotheek in de binnenstad verwoestte, werd in het Elderinkshuis de afdeling jeugdbibliotheek gehuisvest. Eind jaren ’50 kocht het Nederlands Vak Verbond de locatie. In 1960 legde een brand de bovenverdieping in de as. De restauratie ging gepaard met een fikse verandering van indeling. De achtergevel werd zelfs een paar meter opgeschoven. Sindsdien prijkt naast het bouwjaar ‘1783’ op de voorgevel, ook het restauratiejaar ‘1961’ op de achtergevel. De straat voor het huis werd in 1965 hernoemd naar ‘De Klomp’.

Begin jaren ’70 vertrok het NVV. Het Elderinkshuis stond op de slooplijst, het moest wijken voor de nieuwe Oldenzaalsestraat. Het aanliggende koetshuis werd alvast vervangen door een tijdelijke parkeerplaats. Na protesten kwam er een knik in de nieuwe weg, om het huis heen. Een verbouwing volgde, de zijmuur kreeg extra ramen in de zijmuur en een stijltuin werd aangelegd. Gemeentelijke afdelingen Onderwijs, Cultuur, Sport en Jeugdzaken vestigden zich in het nieuwe hoekhuis.

Nadat in 1992 het iets verderop gelegen Oaldste Hoes afbrandde, bleef het Elderinkshuis als eenzame historisch getuige over in een veranderende stad. De naastgelegen Tattersall en Blenken fabrieken werden gesloopt, vervallen delen van de wijk Bothoven kregen een opknapbeurt en waar plaats was verrezen grote wooncomplexen.

De gemeente verkocht het pand aan de Oudheidkamer Twente. Die fuseerde een paar jaar later met de Twente Akademie tot het nieuwe Van Deinse Instituut. Het Elderinkshuis was museum, bibliotheek en onderzoekscentrum voor Twentsche cultuur en geschiedenis. De naam Oudheidkamer Twente bleef verbonden aan de vereniging die de collectie en het gebouw beheerde. In 2007 ging het Van Deinse Instituut op in museum TwentseWelle, en de vereniging verhuisde mee naar Roombeek. Enige jaren werd het pand anti-kraak bewoond. In 2010 kocht de toepasselijk genaamde Van Deinse Media groep het herenhuis, en bekostigde de zoveelste grote opknapbeurt in haar geschiedenis. Anno 2016 zijn er een mediabedrijf en plastisch chirurg gevestigd.

En zo blijft het Elderinkshuis haar plaats in stad Enschede behouden. Brand, oorlog, verval en stadsvernieuwingen doorstaand, wordt elke nieuwe aanpassing aan het pand door volgende generaties liefkozend beschermd en uitgebreid.




Tekst: Marijn Smeehuijzen
Geraadpleegde Bronnen:
Deinse, J.J. van (1925) Uit het land van katoen en heide, 2e druk. Enschede:Firma M.J. Van der Loeff:Enschede
Paskamp-van Santen, M., e.a. (2005) Honderd Jaar Behoud Twents Erfgoed – Vereniging ‘Oudheidkamer Twente’ 1905-2005. Enschede:Febodruk
Buter, A. (1995) Zwaleman: Het laand van aleer en dat van straks. Stad & Land jaargang 11 no. 3.
Elderink, C. (1995) Historie Elderinkshuis. Stad & Land jaargang 11 no. 3.
Elderinkshuis begint deze maand aan ‘tweede jeugd’ (5-7-1961) Het Vrije Volk
Burgemeester heropende Elderinkshuis met hijsen van de vlag. Twentsche Courant Tubantia (17-7-1961)
Raad beslist spoedig over aankoop Elderinkshuis. Twentsche Courant Tubantia (17-7-1973)
Nieuwe huisvesting NVV-bonden in Soendastraat. Twentsche Courant Tubantia (14-2-1974)
Het Elderinkshuis nu oudste woonhuis centrum. Twentsche Courant Tubantia (7-8-1992)
Zeeuw Ko van Deinse geeft naam aan Twente-instituut. Twentsche Courant Tubantia (13-7-1995)
Van Deinse Media in Elderinkshuis. Twentsche Courant Tubantia (12-4-2010)

Reacties

Er zijn nog geen reacties
Login om te reageren
slider

LOGIN



Wachtwoord vergeten?
registreren

REGISTREREN


terug