Resultaten

U bent hier: Home Verhalen Textiel en industrie De Bamshoeve

De Bamshoeve

709 x bekeken

De fabriek langs het spoor in 1915.
Opvang van krijgsgevangenen in 1918/19.
Het fabrieksterrein in 1990.
De ingang van de fabriek in 1970.
Een luchtopname uit 1975.

Bron: Stadsarchief Enschede

De locatie

De laatste decennia van de 19e eeuw waren de hoogtijdagen van de Enschedese textielfabrikatie. Productieprocessen en transport per spoor en water voeren wel bij de industriële revolutie. Enschede zet internationaal textiel af, vooral naar de Nederlandsch-Oost Indië kolonie. De fabrikeursfamilie Blijdenstein, van firma Blijdenstein & Co, werkt hard aan het in stand houden van hun imperium.

Helmich Benjamin Blijdenstein werd door zijn vader op studiereizen naar Duitsland en Groot-Brittannië gestuurd. Hier keek hij de kunst af van nieuwe productieprocessen, leerde welke machines het beste resultaat opleverden en legde internationale contacten. Zijn neef Willem Joan Blijdenstein bracht zijn tijd in Enschede door. Hij was sinds 1864 firmant van Blijdenstein & Co, en nam vanaf 1886 ook zitting in de Provinciale Staten van Overijssel. In 1896 richten de neven met kapitaal van de familie Katoenspinnerij Bamshoeve op.

De Bamshoeve groeide uit tot een van de grootste spinnerijen van Europa. Via spoorwegen en kanalen aangesloten op de havens in Amsterdam, Rotterdam, Antwerpen en Bremen was er een wereldwijd transportnetwerk naar Enschede. Katoen uit Azië, Amerika en Egypte werd verwerkt. Regelmatige verbouwingen en aanpassingen aan het machinepark vonden plaats om de nieuwste ontwikkelingen bij te houden. De Blijdensteins regeerden de fabriek met harde hand, er moest geproduceerd worden.

De eerste wereldoorlog had grote gevolgen voor de productie. Aanvoer van katoen via Duitsland was door de politieke positie van Nederland niet mogelijk. De Duitse onderzeeërs blokkeerden aanvoer via Britse en Amerikaanse schepen. Er werd teruggegrepen op reserves en financiële steun van de gemeente om de fabrieksarbeiders een loon te kunnen betalen. Aan het eind van de oorlog, in 1919, keerden zo’n 76.000 krijgsgevangen uit Duitsland via Enschede terug naar hun thuislanden. Een aantal werd tijdelijk opgevangen in de Bamshoeve.

Na de oorlog draaide men weer op volle toeren. Een periode waarin ook de kloof tussen arbeiders en fabrikeurs, arm en rijk, groeide. In de jaren ’30 kwam de keerzijde, een wereldwijde crisis. De Blijdensteins lieten Blijdenstein & Co en Katoenspinnerij Bamshoeve omzetten naar naamloze vennootschappen om hun privévermogen veilig te stellen in geval van faillissement.

Tijdens de tweede wereldoorlog was men aangewezen op de wetgeving en productie-eisen die de Duitse bezetter ingesteld had. Delen van de fabriek werden gevorderd door de Duitsers voor onder meer opslag van ingenomen radio’s. Er heerste een katoen schaarste. Internationale import en export werden gehinderd door de oorlog. In april 1943 sloten de arbeiders van de Bamshoeve zich aan bij de kortstondige april/mei-staking, nadat de Duitsers bekendmaakten alle mannen die in het Nederlandse leger werkzaam waren geweest af te gaan voeren naar krijgsgevangenkampen.

Na de oorlog vernieuwde de Bamshoeve met de wederopbouwgelden haar machinepark, fabrieksgebouwen en kantoren. Maar al snel verhoogde de concurrentie op de wereldwijde textielmarkt. Verre koloniën werden zelfstandig en vielen weg als exportmarkt. Goedkopere weefsels werden beschikbaar uit lage-lonen-landen. Terwijl de Nederlandse arbeiders juist meer rechten kregen, en werken in de textiel steeds minder populair werd. Er werd buiten de Twentse grenzen gekeken om werkkrachten te vinden. Hele gezinnen werden uit Drenthe geïmporteerd en kwamen te werken in de Bamshoeve. Ze kregen een woning in ’t Pathmos en werden per autobus opgehaald.

In de jaren ’50 en ’60 verhoogt de concurrentie uit het buitenland. De textielfabrikanten breken zich het hoofd hoe boven water te blijven. Er volgden vele fusies en aanpassingen van bedrijfsvorm. Het ideaal de bedrijven binnen de familie te behouden werd opzij gezet voor de kracht van samenwerken. In 1962 ging de Bamshoeve op in de Koninklijke Nederlandse Textiel Unie, een fusie van zeven Twentse textielbedrijven. Men bouwde een extra fabriekshal en goedkope arbeiders uit Italië werden ditmaal aangetrokken. De textielcrisis hield aan, begin jaren ’70 ging de KNTU failliet. Een periode van overnames en reddingsacties volgde, met de nodige werktijdverkortingen en massaontslagen.

Uiteindelijk werd de Bamshoeve onderdeel van Spinnerij Nederland BV. Onder deze groep bleef de locatie nog twee decennia draaiende. 24 April 1990 kwamen de laatste 220 medewerkers onverwacht op straat te staan. Rechtbank Almelo had de fabriek per direct failliet verklaard. De gemoederen liepen hoog op. Ontslagen werknemers bezetten zelfs de Bamshoeve een dag uit onvrede. Het mocht niet baten. Een jaar later werd het terrein gebruiksklaar gemaakt voor vestiging van kleinere bedrijven.

De fabriekshallen werden een wirwar voor van alles, van bedrijfjes tot kunstateliers. De gemeente had plannen het gebied te gebruiken voor een nieuwe wijk, ‘Groot Roombeek’. De ruimte was eerder beschikbaar dan gedacht. 13 Mei 2000 ontplofte een vuurwerkopslag naast de Bamshoeve. Het complex werd verwoest. Een prestigieuze woonwijk kwam er voor in de plaats. Waar vroeger katoen gesponnen werd slingert nu de Bamshoevelaan langs villa’s en musea.

Enkele stukjes Bamshoeve zijn bewaard gebleven. Het oude transformatorhuisje is omgebouwd tot galerie. En het balengebouw, langs de voormalige spoorlijn naar Lonneker. Hier werden vroeger de balen katoen opgeslagen. Gehavend door de vuurwerkramp en door initiatieven er een museum van te maken staat het nog altijd overeind. Een blik naar vroeger tijden in een moderne wijk.




Tekst: Marijn Smeehuijzen
Geraadpleegde bronnen:

Ooyik, J. Van (1997) N.V. Katoenspinnerij Bamshoeve (1896-1956) n Sliepsteen, nr. 50
Ooyik, J. Van (1997) De nadagen van de Bamshoeve. n Sliepsteen, nr. 51
Jansen, R.W. (2013) Blijdenstein & Co (1801 - 1953). RWJ-PUBLISHING
Colenbrander, B. (2004) Het spel en de spelers, Enschede na de vuurwerkramp. Rotterdam:Uitgeverij 010
Knipselarchief Stadsarchief Enschede





Chronologie:

Oprichting: 6-2-1896
Vestiging: De “Bamplaats” in het Lasonder, grootte 4.31.90 ha.

Stichterskapitaal: Fl. 500.000.-, verdeeld in 200 aandelen van Fl. 2500.-
Deelname hierin door:

Albert Jan Blijdenstein
Willem Joan Blijdenstein
Herman Gijsbert Blijdenstein JBzn.
Geertruida Julia Blenken
Helmich Benjamin Blijdenstein
Jan Bernard Blijdenstein BWzn.
Albert Jan Helmich Blijdenstein
Hendrik Jan Blijdenstein

Directie: Willem Joan Blijdenstein
Helmich Benjamin Blijdenstein

Start 1896: 13.800 spillen
Uittreding 1896: Willem Joan Blijdenstein
Benoeming 1897: Jan Bernard Blijdenstein (directeur)

Cap. 1896/1900:
23.000 III-cyl. ringspillen
7.584 selfactorspillen
1.992 II-cyl.spillen
Spoel-, Scheer- en Haspelzaal
Warpssterkerij

Benoemd 1901: Willem Joan Blijdenstein junior (directeur)
Uitbreiding 1906: Aantal ringspillen tot 48.560 III-cyl.ringspillen
Uitbreiding 1911: Tot 52.824 III-ringspillen
Uitbreiding 1913: Tot 68.364 III-cyl.ringspillen

Overleden 1919: Helmich Benjamin Blijdenstein
Aangeschaft 1921: Turbine
Uitbreiding 1924/25: III-cyl.ringspillen met 20.672 tot 89.036
Uitbreiding 1926/27: III-cyl.ringspillen met 20.672 tot 109.708
Bouw 1928/29: Nieuwe kantoren

Benoemd 1930: Albert Benjamin HBzn. (directeur)
Wijziging 1930: Statuten ivm. nieuwe wet op N.V. Maatsch. kap. gebracht op 5 Mln.
verd. in 2000 aandelen van fl. 2.500.-
waarvan 2 ½ Mln. volgestort.

Overleden 1931: Jan Bernard Blijdenstein WJzn.
Sloop 1932: II-cyl.spinnerij

Uitbreiding 1934: Met 10.336 III-cyl.ringspillen tot 120.044
Benoeming 1935: Willem Joan Blijdenstein JBzn. (directeur)
Uittreding 1936: Willem Joan Blijdenstein junior

Benoeming 1937: H.Blenken Blijdenstein (directeur)
Vervangen 1938/39: Oudste gedeelte van III-cyl.ringspillen,
aanschaf van 8.000 nieuwe,
totaal 122.120

Reacties

Rolf Jongedijk

23-05-17 23:35:53

7 mei 2001 is incorrect. Juiste datum voor de catastrofe is 13 mei 2000, zoals iedereen weet.

Marijn Smeehuijzen

31-05-17 11:42:55

Inderdaad een opmerkelijke fout die in het artikel zat, Rolf. Het is aangepast, bedankt voor de reactie!

Login om te reageren
slider